Wprowadzenie
Wielu przedsiębiorców posiadających pozwolenia wodnoprawne koncentruje się na obowiązkach związanych z ochroną środowiska, odpadami czy emisjami do powietrza, zapominając o obowiązkach wynikających z ustawy Prawo wodne.
Tymczasem korzystanie z wód w sposób wykraczający poza zwykłe korzystanie często wiąże się z koniecznością ponoszenia opłat za usługi wodne. Opłaty te są naliczane przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie i dotyczą zarówno dużych zakładów przemysłowych, jak również wielu przedsiębiorstw produkcyjnych, usługowych, logistycznych czy komunalnych.
Brak terminowego składania wymaganych oświadczeń lub nieuregulowanie należnych opłat może skutkować dodatkowymi kosztami, postępowaniem egzekucyjnym, a w niektórych przypadkach również naliczeniem opłat podwyższonych.
1. Czym są opłaty za usługi wodne?
Opłaty za usługi wodne stanowią instrument ekonomiczny przewidziany w ustawie Prawo wodne. Ich celem jest pokrywanie kosztów gospodarowania wodami oraz racjonalizacja korzystania z zasobów wodnych.
Opłaty ponoszą podmioty korzystające z usług wodnych na podstawie pozwoleń wodnoprawnych lub innych tytułów prawnych określonych w przepisach.
W zależności od rodzaju działalności opłata może składać się z:
- opłaty stałej
- opłaty zmiennej
Wysokość opłaty ustalana jest przez właściwy Zarząd Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
2. Co podlega opłacie za usługi wodne?
Do najczęściej występujących usług wodnych podlegających opłacie należą:
1) Pobór wód podziemnych
Opłaty dotyczą przedsiębiorców pobierających wodę z własnych studni na potrzeby:
- produkcji,
- działalności usługowej,
- procesów technologicznych,
- zaopatrzenia zakładu w wodę.
2) Pobór wód powierzchniowych
Obowiązek może dotyczyć podmiotów korzystających z rzek, jezior lub zbiorników wodnych.
3) Wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
Opłaty ponoszą przedsiębiorcy posiadający pozwolenia wodnoprawne na odprowadzanie ścieków przemysłowych lub oczyszczonych ścieków bytowych.
4) Odprowadzanie wód opadowych i roztopowych
Obowiązek może dotyczyć podmiotów odprowadzających wody opadowe lub roztopowe do wód lub systemów kanalizacyjnych na terenach miejskich.
5) Odwodnienia gruntów
Opłaty mogą występować m.in. przy odwodnieniach realizowanych podczas inwestycji budowlanych lub eksploatacji obiektów.
6) Zmniejszenie naturalnej retencji terenowej
Tak zwana „opłata retencyjna” może dotyczyć właścicieli nieruchomości o powierzchni przekraczającej 3500 m², na których wyłączono z powierzchni biologicznie czynnej ponad 70% terenu.
3. Kogo dotyczą opłaty za usługi wodne?
Obowiązek ponoszenia opłat może dotyczyć przedsiębiorstw produkcyjnych, spożywczych, chemicznych, drzewnych, logistycznych, recyklingowych, komunalnych lub energetycznych.
W praktyce opłaty najczęściej dotyczą podmiotów posiadających:
- pozwolenia wodnoprawne,
- pozwolenia zintegrowane,
- własne ujęcia wody,
- instalacje odprowadzające ścieki lub wody opadowe.
Wiele przedsiębiorstw nie zdaje sobie sprawy, że obowiązek rozliczeń z Wodami Polskimi może powstać już na etapie eksploatacji studni zakładowej lub systemu odwodnienia terenu.
4. Jak wygląda rozliczanie opłat za usługi wodne?
W przypadku opłat zmiennych przedsiębiorca jest zobowiązany do składania kwartalnych oświadczeń dotyczących zakresu korzystania z usług wodnych.
Oświadczenia należy przekazywać do właściwego Zarządu Zlewni Wód Polskich w terminie 30 dni od zakończenia każdego kwartału. Na podstawie przekazanych danych Wody Polskie ustalają wysokość opłaty zmiennej i przekazują przedsiębiorcy informację o należności. Opłatę należy uiścić w terminie wskazanym przez organ. W przypadku opłaty zmiennej termin ten wynosi co do zasady 14 dni od doręczenia informacji ustalającej wysokość opłaty.
5. Jakie są najczęstsze błędy przedsiębiorców?
Podczas audytów środowiskowych najczęściej stwierdzane są:
- brak składania kwartalnych oświadczeń,
- składanie oświadczeń po terminie,
- błędne dane dotyczące poboru wody,
- błędne dane dotyczące ilości odprowadzanych ścieków,
- brak legalizacji urządzeń pomiarowych,
- nieprawidłowe prowadzenie pomiarów,
- nieuiszczanie opłat ustalonych przez Wody Polskie,
- brak aktualizacji pozwoleń wodnoprawnych.
6. Jakie konsekwencje grożą za brak oświadczeń lub opłat?
Jeżeli przedsiębiorca nie złoży wymaganego oświadczenia albo poda dane niezgodne ze stanem faktycznym, Wody Polskie mogą samodzielnie ustalić wysokość opłaty na podstawie przeprowadzonych kontroli lub danych wynikających z posiadanych decyzji administracyjnych. W praktyce może to prowadzić do ustalenia opłaty w wysokości mniej korzystnej dla przedsiębiorcy.
Prawo wodne przewiduje możliwość naliczania opłat podwyższonych m.in. w przypadku korzystania z usług wodnych z naruszeniem warunków pozwolenia wodnoprawnego lub przekroczenia dopuszczalnych parametrów korzystania z wód. W niektórych przypadkach wysokość opłaty podwyższonej może stanowić wielokrotność standardowej opłaty.
Nieuregulowane należności mogą zostać skierowane do postępowania egzekucyjnego prowadzonego zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to możliwość naliczenia dodatkowych kosztów egzekucyjnych oraz odsetek za zwłokę.
Brak sprawozdawczości lub nieprawidłowe rozliczenia często stają się podstawą do przeprowadzenia kontroli przez Wody Polskie lub organy ochrony środowiska.
7. Dlaczego warto regularnie weryfikować obowiązki wodnoprawne?
Regularny przegląd obowiązków wodnoprawnych pozwala:
- uniknąć naliczania opłat podwyższonych,
- ograniczyć ryzyko postępowań administracyjnych,
- zapewnić terminowe składanie oświadczeń,
- prawidłowo prowadzić pomiary ilości pobieranej wody i odprowadzanych ścieków,
- przygotować przedsiębiorstwo do kontroli organów administracji.
W praktyce wiele nieprawidłowości wykrywanych jest dopiero podczas audytu środowiskowego lub kontroli Wód Polskich.
Podsumowanie
Opłaty za usługi wodne stanowią jeden z podstawowych obowiązków przedsiębiorców korzystających z wód lub odprowadzających ścieki i wody opadowe. Oprócz samego obowiązku ponoszenia opłat przedsiębiorcy muszą pamiętać o terminowym składaniu kwartalnych oświadczeń do Wód Polskich oraz prawidłowym prowadzeniu pomiarów.
Brak realizacji tych obowiązków może skutkować naliczeniem opłat podwyższonych, wszczęciem postępowań administracyjnych oraz egzekucją należności. Z tego względu warto regularnie weryfikować obowiązki wodnoprawne i prowadzić bieżący nadzór nad dokumentacją środowiskową przedsiębiorstwa.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2001 Nr 62 poz. 627 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz.U. 2017 poz. 1566 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r. z późn. zm.)
- Wytyczne i formularze Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie dotyczące składania oświadczeń za usługi wodne
