Wprowadzenie
Emisje do powietrza (gazy i pyły) generują w Polsce kilka niezależnych obowiązków sprawozdawczych. Część z nich wynika z systemu opłat za korzystanie ze środowiska, część z obowiązku monitoringu i przekazywania wyników pomiarów w związku z pozwoleniami emisyjnymi, a w określonych przypadkach także z regulacji unijnych (np. PRTR). Poniżej przedstawiam praktyczne zestawienie: co, kiedy i komu raportować, z wyłączeniem KOBiZE.
Niniejszy przewodnik przedstawia najważniejsze obowiązki sprawozdawcze w zakresie emisji gazów i pyłów do powietrza (z wyłączeniem KOBiZE), wskazując co należy raportować, w jakich terminach oraz do jakich organów należy przekazywać wykazy, informacje o opłatach oraz wyniki wymaganych pomiarów.
1. Kto w ogóle ma obowiązki sprawozdawcze za emisje do powietrza?
Obowiązki spawozdawcze powstają u podmiotu korzystającego ze środowiska, czyli w praktyce u przedsiębiorcy lub jednostki organizacyjnej, która:
- eksploatuje instalację emitującą zanieczyszczenia do powietrza (np. kotłownię, lakiernię, suszarnię, spawalnię),
- eksploatuje urządzenia spalania paliw (np. kotły, piece, agregaty),
- prowadzi procesy technologiczne powodujące emisje (np. procesy z użyciem rozpuszczalników, pylenie materiałów sypkich).
To dotyczy zarówno instalacji wymagających pozwolenia, jak i tych, które pozwolenia nie wymagają (wtedy zwykle obowiązki są prostsze, ale nadal istnieją – zwłaszcza w zakresie opłat).
2. Kto musi raportować do KOBiZE?
Roczny wykaz emisji i opłat (opłaty za korzystanie ze środowiska).
Jeżeli Twoja działalność powoduje emisję gazów lub pyłów do powietrza, zasadą jest obowiązek złożenia do marszałka województwa:
- wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska (w tym o emisji do powietrza),
- oraz informacji o wysokości należnych opłat.
Komu?
- Marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce korzystania ze środowiska.
Kiedy?
- Do 31 marca za poprzedni rok kalendarzowy.
W jakim formularzu?
Wzory wykazów określa rozporządzenie Ministra Klimatu z 11 grudnia 2019 r. (załącznik nr 1 – emisje do powietrza, załącznik nr 4 – zbiorcze zestawienie).
Praktyczna wskazówka:
Wykaz składa się nawet wtedy, gdy opłata wynosi 0 zł – bo sam obowiązek sprawozdania wynika z Prawa ochrony środowiska, niezależnie od wysokości opłat (tzw. „wykaz zerowy” w praktyce). Podstawą jest obowiązek przedkładania wykazu.
3. Czy trzeba płacić opłatę, jeśli składa się wykaz?
Zasadą jest, że:
- składasz wykaz i
- wpłacasz opłatę na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego,
jeżeli po wyliczeniu opłat (za emisję do powietrza) powstaje należność powyżej 800 zł.
Kiedy wpłata?
- Również do 31 marca (ten sam termin co wykaz).
4. Co z urządzeniami „mobilnymi” (np. agregat, wózek, maszyny budowlane)?
To istotny wyjątek praktyczny: część emisji z urządzeń niestacjonarnych (np. przenośnych) ma odrębne zasady w zakresie wskazania organu właściwego. W wykazach i opłatach kluczowe jest zawsze ustalenie, gdzie faktycznie następuje korzystanie ze środowiska oraz czy źródło jest stacjonarne czy niestacjonarne. Biznes.gov.pl zwraca uwagę na ten wyjątek dla emisji z urządzeń niestacjonarnych.
Przykład praktyczny:
Firma usługowa posiada agregat prądotwórczy używany u klientów w różnych województwach – trzeba prawidłowo przypisać emisję i opłatę w zależności od miejsca eksploatacji.
5. Czy prowadzący instalację musi raportować wyniki pomiarów emisji? Komu?
Tak – jeśli obowiązek pomiarów wynika z:
- przepisów prawa (np. dla wybranych rodzajów instalacji),
- lub warunków pozwolenia (np. pozwolenie na wprowadzanie gazów i pyłów, pozwolenie zintegrowane).
- Obowiązek przekazywania wyników pomiarów (emisje do powietrza)
Komu?
- Wyniki pomiarów przekazuje się organowi ochrony środowiska oraz WIOŚ (wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska).
Kiedy?
W praktyce – zgodnie z informacją GIOŚ – w ciągu 30 dni od zakończenia pomiarów (dotyczy wyników pomiarów i danych wymaganych przepisami dotyczącymi prezentacji wyników).
Co trzeba mieć „na miejscu”?
Prowadzący instalację musi:
- ewidencjonować wyniki pomiarów,
- przechowywać je przez 5 lat (liczone od końca roku, którego dotyczą).
6. Kiedy trzeba wykonać „pomiary wstępne” i czy to też się raportuje?
Jeśli instalacja jest:
- nowo zbudowana lub
- zmieniona w istotny sposób
i emisja wymaga pozwolenia, prowadzący instalację ma obowiązek wykonać wstępne pomiary emisji.
To obowiązek wynikający z Prawa ochrony środowiska i jest w praktyce powiązany z późniejszym przekazywaniem wyników organom.
7. Czy są sytuacje, gdy raportowanie dotyczy tylko „dużych” instalacji?
Tak – w praktyce dotyczy to zwłaszcza instalacji przemysłowych objętych:
- rozbudowanymi wymaganiami monitoringowymi,
- pozwoleniami zintegrowanymi,
- ciągłymi pomiarami emisji.
Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 7 września 2021 r. reguluje przypadki, w których wymagane są ciągłe albo okresowe pomiary emisji oraz ich częstotliwość i metodyki.
8. Czy są inne raporty związane z emisjami do powietrza, które mogą dotyczyć przedsiębiorcy?
W zależności od profilu instalacji możliwe są obowiązki wynikające z regulacji unijnych dotyczących raportowania środowiskowego dużych instalacji (np. PRTR). Na gruncie unijnym obowiązuje rozporządzenie (WE) nr 166/2006, a równolegle jest przyjęty nowy akt tworzący Industrial Emissions Portal (stosowanie docelowo od 2028 r.).
Uwaga praktyczna:
To obowiązki dotyczące wąskiej grupy instalacji (zwykle największych, o określonych progach), ale warto o nich pamiętać przy zakładach produkcyjnych o dużej skali oddziaływania.
Podsumowanie
Jeśli emitujesz gazy lub pyły do powietrza, standardowo musisz:
- Co roku (do 31 marca):
– złożyć wykaz emisji i opłat do marszałka województwa,
– zapłacić opłatę (jeśli należna). - Na bieżąco / po pomiarach (zwykle w 30 dni):
– przekazywać wyniki pomiarów (jeśli są wymagane) do organu ochrony środowiska i WIOŚ,
– prowadzić ewidencję i archiwizować wyniki (5 lat).
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (m.in. art. 286 – wykazy, art. 147 i 149 – pomiary i przekazywanie wyników).
- Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat.
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji.
Zastrzeżenie: Powyższe informacje są ogólnym przewodnikiem i nie stanowią porady prawnej. Chcesz wiedzieć więcej, skontaktuj się z profesjonalnym doradcą ds. ochrony środowiska.
